موضوع : اهمیت آزمون خاک و برگ در باغات مرکبات
تعداد بازدید : 1402 بار
تاریخ بارگذاری : 1395/03/22 - 2 سال پیش
نام دسته : نکات فنی باغداری
شنبه 22 خرداد 1395
تعداد بازدید : 1402 بار
تاریخ بازدید : 1395/03/22 - 2 سال پیش
نام دسته : نکات فنی باغداری
آزمون خاک وضع حاصلخیزی خاک را در زمان نمونه برداری نشان می دهد و ممکن است با گذشت زمان تغییراتی در حاصلخیزی خاک بوجود آید. هدف اساسی آزمون خاک استفاده بهتر از کود ها و مدیریت بهتر خاک برای افزایش تولید گیاه زراعی می باشد. زمان نمونه برداری خاک از مهر تا اسفند است ( البته بهترین موقع بلافاصله بعد از برداشت یعنی در آذر و دی ماه است ). روش تجزیه مورد استفاده در آزمون خاک در میان آزمایشگاه ها بسیار متغیر است و همچنین نتایج حاصله از آنها نیز متغیر می باشد. هیچ یک از آنها قادرنیستند میزان عناصر غذایی قابل جذب موجود در نمونه را گزارش کنند بلکه می توانند سطوح قابل عصاره گیری عناصررا ازنظر شیمیایی گزارش نمایند. باغدار مرکبات برای برنامه ریزی کود دهی به باغ فقط به آنالیز خاک اتکا نمی کند. بلکه به تشخیص مشکلات تغذیه در باغ نیز اقدام می کند و از آزمون برگی نیز استفاده می کند. آزمون خاک در مورد عناصر متحرک و به آسانی قابل شستشو مانند ازت و پتاسیم مقدار واقعی را نشان نمی دهد. آزمون خاک در مورد عناصر فسفر، منیزیوم و کلسیم و مس، ماده آلی و PH به کار می رود. تنها ازمون خاک بسیار مفید در باغ مرکبات PH خاک است . PH خاک تأثیر زیادی بر قابلیت جذب عناصر غذایی دارد . کمبود ها یا سمیت عناصر غذایی به احتمال زیاد زمانی بوجود می آیدکه PH خاک خارج از این دامنه باشد. اولین اقدام در احداث باغ شناخت خاک و ارزیابی اولیه آن می باشد که گام اول آن نمونه برداری از اعماق: 0 تا 30، 30 تا 60 و 60 تا 90 سانتی متری خاک است. بعد ازآن نمونه ها به آزمایشگاه فرستاده می شوند، تا آزمایشهای لازم روی آنها انجام شود و بر اساس آنها می توان تغذیه خاک را مدیریت کرد. مرکبات در بافتهای مختلف پرورش داده می شوند اما بهترین بافت برای پرورش آنها ، لومی - شنی یا لومی- رسی – شنی است. ولی متأسفانه کشاورزان به کاشت در خاکهای مختلف اقدام می کنند، بافتهای نامناسب می تواند باعث کاهش عملکرد شود. مثلاً: اگر بافت خاک رسی باشد اولین مسئله ای که پیش می آید آبماندگی خاک است که با احداث زهکش می توان مقداری از خطر ناشی از آبماندگی را کاهش داد یا با افزودن مواد آلی خاک و بهبود ساختمان خاک مقداری از مضرات این بافت را کاهش داد. PH و EC دو شاخص شیمیایی مهم در احداث باغ مخصوصاً در انتخاب پایه مناسب هستند. در PH اسیدی پایه های سه برگچه ای را به راحتی می توان کشت کرد اما در PH های قلیایی مخصوصاً وقتی که PH7.5 به بالا باشد (خاک آهکی)، نمی توان از پایه های سه برگچه ای مثل سیتروملو، پانسیروس، سیترنج و فلائینگ دراگون استفاده کرد. بنابراین در خاکهایی که درصد آهک آنها بالاست حتماً باید از پایه های مقاوم مثل رافلمون و ... استفاده کرد. مشخص بودن اسیدی یا قلیایی بودن خاک می تواند در نوع و میزان کود مصرفی نقش داشته باشد.
فاکتور دیگری که در احداث باغ مهم است EC (هدایت الکتریکی) خاک است که بیانگر میزان شوری آن می باشد. اگر EC خاک بالا باشد ( بالای2) کشت مرکبات در آن مناسب نیست چرا که عملکرد کاهش می یابد. در چنین خاکهایی اگر تصمیم به کاشت مرکبات بگیریم نیاز به آبیاری بصورت مکرر است تا خاک شسته شده و املاح اضافی از خاک خارج شود . در بهترین EC ( 1.5دی زیمنس بر متر ) ، غلظت املاح باید 1280 میلی گرم در هر لیتر عصاره اشباع خاک باشد. مهمترین فاکتور، در مدیریت باغ مسئله زهکشی خاک است. مرکبات حساسیت ویژه ای به آب اضافه دارند خصوصاً در شمال ایران که بیشتر ماههای سال بارندگی داریم و باران زیاد باعث می شود که آب در خاکهای سنگین بماند. مرکبات حساسیت بسیار زیادی به آبماندگی دارند بطوریکه اگر خلل و فرج خاک بیش از 3 تا 5 روز اشباع از آب بماند ریشه های مرکبات پوسیده شده و دچار مشکل می شود. هر باغدار مرکبات برای تولید خوب و مستمر بهتر است هر ساله نسبت به کود دهی باغ خود اقدام کند. برای اینکه کود دهی بی رویه صورت نگیرد باید از آزمون خاک و برگ استفاده کرد. زمان نمونه برداری خاک از مهر تا اسفند است، البته بهترین موقع بلافاصله بعد از برداشت یعنی در آذر و دی ماه است ) چراکه در این زمان باید کود دهی انجام شود . بهتر است تغذیه درختان با توجه به عناصر موجود در خاک انجام شود. برای نمونه برداری در باغی که حداقل 1 هکتار وسعت دارد یک نمونه 2 گیلوگرمی را از عمق 0 تا 60 سانتی متری و یک نمونه هم از 30 تا 60 سانتی متری جمع آوری کرده و به آزمایشگاه فرستاده شوند. در خصوص آزمون برگ بهترین زمان برای نمونه برداری برگ از 15 تیر تا اوایل مهر ماه است. در یک هکتار بطور تصادفی 20 درخت را انتخاب کرده و از وسط شاخه های بهاره که بدون بار هم هستند 20 برگ را از چهار طرف درخت جدا می کنیم و بعد آنها را با هم مخلوط می کنیم و در نهایت 20 تا 25 برگ را به آزمایشگاه ارسال می کنیم. برگها را حداکثر تا 24 ساعت بعد از برداشت باید به آزمایشگاه رساند در غیر این صورت خشک می شوند و برای آزمایش مناسب نخواهند بود. در آزمایشگاه برگها را با آب و مایع ظرفشویی شسته و بعد با آب مقطر آب کشیده و سپس خشک کرده و در آوند به مدت 48 ساعت در دمای 60 درجه سانتی گراد قرار می دهند تا کاملاً خشک شوند و بعد برگهای خشک را آسیاب کرده و آزمایشات روی پودر برگ به اجرا در می آورند. آزمایش برگ و خاک میزان عناصر موجود در درخت را نشان می دهد در نتیجه با این اقدام می توان نوع و میزان کود مصرفی در سال بعد را تعیین کرد. با تجزیه خاک و برگ می توان یک برنامه ی تشخیصی برای توصیه ی کودی باغ مرکبات داشت بطوریکه کشاورز هر ساله عملکرد بالایی را داشته باشد.
ماده آلی خاک : رشد درخت و عملکرد میوه نیز تحت تاثیر مقدار ماده آلی خاک و سطوح عناصر مختلف نظیر فسفر ، پتاسیم ، کلسیم و منیزیوم می باشد. از روی درصد ماده آلی خاک می توان مقدار ازت خاک را برآورد نمود. در هر سال حدود 35 کیلوگرم ازت در طی فصل رویش از هر یک درصد ماده آلی خاک آزاد می گردد. مقدار کم ماده آلی خاک 3-6/1 درصد ، متوسط 5/4-1/3 درصد و زیاد به مقدار 6-6/4 درصد است.
شوری خاک : شوری همیشه در خاک ها و آب آبیاری موجود می باشد شوری زیاد به طور چشم گیر موجب کاهش رشد ریشه و ازاین طریق سبب کاهش رشد اندام هوایی و عملکرد می شود آنالیز شوری برای تولید مطلوب مرکبات مهم است. سطح آستانه شوری یعنی که در آن سطح عملکرد اولیه مرکبات کاهش می یابد حدود 6/1 دسی زیمنس بر متر است که برابر حدود 1120 پی پی ام نمک می باشد. اگر آب آبیاری بیش از یک دسی زیمنس بر متر یا 700 پی پی ام نمک داشته باشد در مدت زمان کوتاه سطح شوری خاک به میزان زیان آور افزایش می یابد.
فسفر در خاک غیر متحرک است . فسفر کم برابر با 7-4 ، مقدار فسفر متوسط 11-8 پی پی ام ، مقدار قسفر زیاد 15-12 پی پی ام می باشد. این آزمون در خاک های اسیدی و قلیایی به کار می رود.
معادل کربنات کلسیم یا درصد آهک آزاد: سطح زیاد کربنات عاملی است که افزایش کلروز آهن در درختان مرکبات را نشان می دهد. خاک های دارای مقدار زیاد کربنات ممکن است به مقدار بیشتر کود فسفره نیاز داشته باشند چون کلسیم در ترکیبات با فسفات ، رسوب فسفات کلسیم را بوجود می آورد و موجب کاهش جذب فسفر می گردد. سطح نسبی کربنات کم برابر با 5/2-0 درصد ، متوسط برابر با 5-5/2 درصد ، زیاد برابر با 10-5 درصد می باشد. خاک های دارای PH 3/7 یا کمتر مقدار کربنات کم یا بدون کربنات می باشد ، اما خاک های دارای PH 4/7 یا بیشتر ممکن است به مقدار کم یا زیاد کربنات داشته باشند.

با تشکر از آقای بیژن مرادی ( کارشناس و عضو هیئت علمی مؤسسه تحقیقات مرکبات کشور در بخش آب و خاک ) و ارازقلی قرنجیک (کارشناس ارشد زراعت و حفظ نباتات)

تهیه و تنظیم : پرسا تیموری
در این دسته :