صفحۀ اصلی
انتخاب و مشاهدۀ مطالب آموزشی آرشیو موضوعات پرسش و پاسخ ورود کاربران عضو
انتخاب موضوعات آموزشی :
Skip Navigation Links
بیماری جاروک لیمو ترش ( Witches Broom disease of lime )


طبق مطالعات میکروسکوپی انجام شده مشخص شده که بیماری جاروک که عامل آن نوعی پریوکاریوت فاقد دیواره سلولی به نام فیتوپلاسماست که در آوند آبکش گیاه زندگی کرده و یکی از زیان آورترین بیماری های درختان لیمو آب است . طبق مطالعاتی که در این زمینه صورت گرفته مشخص شد که درختان لیموترش در ابتدا میزبان این بیماری نبودند بلکه برخی از حشرات به خصوص حشره ی "زنجرک" ناقل بیماری بوده و سبب شده که این بیماری به درختان لیموترش سرایت کند .
نکته مهم
بیماری جاروک مرکبات جزو بیماری های سیستمیک قابل انتقال با پیوند طبقه بندی می شود . به طوری که نمی توان آن را طبق بیماری های قارچی ، باکتریایی و یا ویروسی طبق بندی کرد ولی در طبقه بندی که در کتاب های مرجع گزارش شده این بیماری جزو دسته بیماری های قارچی محسوب می شود .
علائم بیماری
روی لیموآب و انواع دیگر مرکبات حساس ، نشانه ی اصلی بیماری ابتدا به صورت یک یا چند جاروک در قسمت های مختلف تاج پوشش درخت نمایان می شود . جاروک ها برگ هایی کوچک به رنگ سبز کمرنگ و شاخه های باریک افشرولیده دارند که به زودی تعداد زیادی جاروک روی تاج درخت تشکیل می شود ، یعنی هر شاخه ی جارویی ، درواقع از تعداد زیادی شاخه و برگ با میانگره ی کوتاه تشکیل شده که رنگ آن ها از سبز کمرنگ تا زرد و اندازه آن ها از کوچک تا بسیار کوچک متغیر است . به همین ترتیب شاخه های درخت یکی پس از دیگری خشک شده و سرانجام تمام درخت خشک می شود . این فرایند بین 1 تا 3 سال طول می کشد یعنی فرایند زوال کامل درخت تقریبا تدریجی است اما فرایند زوال درخت سرعت زیادی دارد ،برگ های کوچک روی شاخه های جاروی مسن تر به سرعت خشک می شوند و سرانجام می ریزند و بدین ترتیب سرشاخه های لخت جاروها روی درخت باقی می ماند . روی شاخه های تشکیل دهنده جاروها گل و میوه تشکیل نمی شود و با افزایش تعداد شاخه های جارویی میزان محصول متناسب با آن پایین می آید . بیشتر این قبیل درختان پس از ظهور اولین جاروها می خشکند اما بعضی دوام آورده و پس از مدتی مقاومت به استقبال مرگ می روند!
این نکته نباید فراموش شود که درختانی که آلوده می شوند تا 99 درصد شبیه انسان هستند!
فرض کنید فردی بیماری ایدز یا HIV گرفته است . این فرد تا مدت ها خبری از بیماری خود ندارد و در این مدت به راحتی زندگی خود را ادامه می دهد اما بعد از گذشت زمان معین ، این بیماری به شدت افزایش یافته و در مدت کوتاهی فرد را دچار مشکل و سرانجام به مرگ می کشاند . بیماری جاروک هم همینطور عمل می کند . درختان آلوده به بیماری در ابتدا به مرحله کمون رفته و سالم و سرحال به زندگی خود ادامه می دهند! اما پس از سپری شدن این زمان ، درخت رو به زوال رفته و در مدت کوتاهی درخت از بین می رود . سرعت انتقال بیماری هم زیاد بوده و در صورت مساعد بودن شرایط می تواند تمام درختان یک باغ را از بین ببرد بدون این که باغدار بتواند مقابل آن بایستد و یا از میزان خسارت کم کند . به طور ساده تر میتوان این گونه بیان کرد این بیماری همانند ایدز! در ابتدا نشانه ی خاصی نداشته و کوچکی برگ ها را به دنبال دارد که تشخیص آن در مراحل اولیه کاری دشوار است و بعد از 3 الی 6 سال بسته به نوع درخت و شرایط محلی باعث زوال و مرگ گیاه می شود .
نکته مهم : در دوره ی کمون نهال و یا درخت هیچ اثری از عامل بیماری دیده نمی شود و بعد از گذشت مدت های زیاد که معمولا تا چندین سال هم به طول می کشد ، زمانی فرا می رسد که باغدار می تواند عامل بیماری را بر روی درخت ببیند . از این زمان است که درخت رو به مرگ می رود .
نکته بسیار مهم
عارضه ی ژنتیکی وجود دارد که بسیار شبیه به بیماری جاروک است و گاهی اوقات بعضی از باغداران یا کارشناسان آن را با جاروک اشتباه می گیرند . دقت داشته باشید علائم این عارضه به این است : افزایش تعداد و پیچیدگی شاخه ها ، فلس مانند شدن یا ناپدید شدن برگ ها و تورم گال ها در محل انشعاب درخت . همچنین دقت کنید که در این شاخه ها برگ وجود ندارد یا اگر باشد بسیار کوچکتر از حالت معمولی و به رنگ سبز کمرنگ بوده و این بیماری از طریق پیوند قابل انتقال نمی باشد .
عامل بیماری
عامل بیماری برای اولین بار با میکروسکوپ الکترونی در آوند های آبکشی گیاهان آلوده مشاهده شد که در محیط های مصنوعی قابل کشت نیست و عامل آن به دلیل تعداد دیواره ی سلولی نوعی فیتوپلاسما شناخته شد که قبلا موجود شبه میکوپلاسمایی ( MLO ) نام داشت . بعداً با مطالعه روی DNA ریبوزومی 16s این موجود مشخصات بیشتری از آن تعیین شد . عامل بیماری جاروک مرکبات اولین فیتوپلاسمی است که نام علمی آن دو اسمی یعنی auratifolia Candidutus Phytoplasma به آن داده شد .
ژنوم آن با داشتن 640 kbp ، کوچکترین موجود در رده ی Mollicutes به شمار می رود . این موجود سویه ی تیپ گروه مولد برگسانی باقلاست و بسیار نزدیک به فیتوپلاسمای مولد برگسانی کنجد و نوعی علف است . عامل بیماری نوعی انگل اجباری محسوب می شود که رفتاری شبه ویروسی داشته -
- و فقط درون نسج زنده گیاه رشد می کند و تغذیه ی آن از شیره ی گیاهی بوده و با جذب مواد غذایی مورد نیاز گیاه باعث گرسنگی ، ضعف و مرگ تدریجی گیاه می شود . قدرت تکثیر این میکروب بالا بوده و در عرض چند روز در تمام بخش های درخت گسترش می یابد و میلیون ها نمونه شبیه خودش را تولید می کند . این میکروب دارای پوست سه لایه ای نفوذناپذیر می باشد که همین ویژگی سبب می شود در مقابل آنتی بیوتیک ها کاملاً مقاوم باشد .بنابراین جاروک بیماری ویروسی نیست اما چون عامل آن خیلی ریز و توسط حشرات منتقل می شود شبیه به بیماری های ویروسی است . ضمنا این بیماری از طریق خاک ، ریشه ، بذر و دانه منتقل نمی شود .
وجود فیتوپلاسما در بافت آبکش گیاه میزبان آلوده به وسیله ی رنگ آمیزی با محلول دینس ( Dienes stain ) و مقایسه با بافت سالم به اثبات می رسد.
انتقال و اپیدمیولوژی
عامل اين بيماري از طريق پيوندك آلوده به درختان سالم قابل انتقال بوده و بر اساس گزارش هاي موجود از بين چند گونه زنجرك، تنها در بدن گونه Hishimonus phycitis وجود عامل بيماري به اثبات رسيده است و اين گونه زنجرك بعنوان ناقل احتمالي عامل بيماري جارويي ليموترش مورد توجه قرار گرفته است ، اما تاكنون تلاش ‌هاي آزمايشگاهي براي انتقال عامل بيماري توسط اين زنجرك ناموفق بوده است. در آزمايشگاه ، گياه سس مي تواند بعنوان پل رابط جهت انتقال عامل بيماري به نهال سالم استفاده شود . دوره نهفتگي اين بيماري در آزمايشگاه از 2 ماه در گياه پروانش تا 14 ماه در ليموترش متغيير است .
Candidutus Phytoplasma aurantifolia را می توان با پیوند به شاخه چه های جارو منتقل کرد . برای ظهور نشانه های بیماری دمای کشت بالا ( 30 درجه سانتیگراد ) مورد نیاز است . این بیماری نیز مانند دیگر بیماری های فیتوپلاسمی با بذر منتقل نمی شود .
انواع مختلف زنجرک
فیتوپلاسماها معمولا با زنجرک و پسیل منتقل می شوند . انتشار طبیعی فیتوپلاسماها سریع است و در باغ های مرکبات ، انتقال از درختی به درخت دیگر صورت می گیرد . این روش انتقال نشانه آن است که نوعی حشره ی تغذیه کننده از درختان مرکبات ، این فیتوپلاسم را تشکیل می دهد . زنجره ای به نام Hishimonus phycitis از تعداد زیادی از درختان لیموآب مبتلا به جاروک در عمان ، امارات و ایران گرفته شده است ؛ در 25 درصد از آن ها وجود فیتوپلاسما به اثبات رسیده است . زنجرک H.phycitis که در نواحی بدون جاروک گرفته شده است عاری از فیتوپلاسما بوده اند . با این همه ناقل بودن H. phycitis با مایه زنی مصنوعی به اثبات نرسیده است .
تشخیص
این بیماری به راحتی از طریق تشکیل جاروک روی درختان مبتلا به بیماری قابل شناسایی است . جاروک های تشکیل شده روی درختان مبتلا به این بیماری بسیار فشرده و متراکم و دارای برگ های بسیار موچک اند و کاملاً از جاروک ژنتیکی ، قارچی یا حشره ای متفاوت هستند . این فیتوپلاسما را می توان به روش الیزا و یا ایمینونو فلورسنس به کمک پادتن های تک همسانه ای ردیابی کرد . همچنین شناساگرهای DNA برای هیبریداسیون و نیز PCR اختصاصی با آغازگرهای fd1/w3 وجود دارد که می توان از آن ها استفاده کرد .

مبارزه و کنترل
روش های پیشگیری و جلوگیری از ورود بیماری جاروک عبارتند از :
1- آشنا نمودن باغداران با این بیماری و علائم آن ، خطرات جدی این بیماری جهت جلوگیری از جابجایی و انتقال پیوندک و نهال آلوده به مناطق عاری از آلودگی
2- اجرای قرنطینه های داخلی و نظارت دقیق کارشناسان بر جابجایی نهال و پیوندک به خصوص در مناطق آلوده
3- بازرسی مداوم و مرتب از باغ های مشکوک جهت تشخیص و ردیابی کانون های آلودگی
4- انهدام درختان آلوده به منظور جلوگیری از گسترش بیماری
5- کنترل علف های هرز که باعث کاهش میزبان ها و ناقلین احتمالی می شود
6- کشت ارقام جایگزین و غیر میزبان مرکبات
7- شناسایی و کاشت ارقام مقاوم و یا متحمل بیماری
عملي ترين و اقتصادي ترين راه پيش گيري از اين بيماري كشت ارقام مقاوم و حذف منابع آلوده به عامل بيماري است .
براي شناسايي ارقام مقاوم و حساس ، نهال هاي بذري و سالم ليموترش محلي فارس ، هرمزگان ، كرمان و سيستان – بلوچستان شامل : ليموي بي تيغ ، ليموي خياري ، پرشين لايم ، ليموي لامپي ، ليمو ليسبون ، ليموترش ، بكرايي ، راف لمون ، رانگپورلايم ، ماكروفيلا ، ولكامريانا ، تايوانيكا ، كلئوپاترا ، نارنج سه برگچه اي ، نارنج، بالنگ ، پرتقال هاي ناول ، بمي ، بندري و محلي فارس ، نارنگي هاي كلمانتين ، پيج ، سياهو و محلي فارس و گريپ فروت از طريق پيوند با عامل جاروك ليموترش مايه زني شدند .
بر اساس علايم بيماري و واكنش مثبت در مقابل PCR انواع ليموترش ، ليمو خياري ، ليموي بي تيغ ، بكرايي ، ماكروفيلا ، رانگپور لايم ، بالنگ ، ليمو لامپي و راف لمون حساس به بیماری بوده
و بر اساس PCR ليمو ليسبون ، پرشين لايم و نارنج در مقابل اين فيتوپلاسما متحمل تشخيص داده شدند



تاریخ بارگزاری مطلب: 1392/3/19
تعداد بازدیدها از این مطلب: [ 1246 ]
All rights reserved fo Cooperative Companies Union of Mazandaran Gardeners , Copy Right 2011
تمامی حقوق مادی و معنوی این سایت نزد اتحادیه شرکتهای تعاونی باغداران مازندران محفوظ میباشد.
استفاده از مطالب سایت با ذکر منبع بلامانع میباشد.

طراحی و پیاده سازی از شرکت کهر قشقه مازند، گروه KQM